“And they call it democracy”: het verborgen elitarisme van uw muisklik

WAR IS PEACE

FREEDOM IS SLAVERY

IGNORANCE IS STRENGTH

INTERNET IS DEMOCRACY

Wait, what? Sta mij toe deze literaire klassieker te bezoedelen met mijn onwaardige elektronische hand, want het internet, the pinacle of egalitarianism, valt ook soms ten prooi aan 1984’s doublethink. Het medium mag dan wel de belofte inhouden van een “publieke sfeer” als bewaarder van de democratie, toch kan het www in essentie ontmaskerd worden als een elektronische blauwdruk van de toch ondemocratische realiteit in het Westen. Maar verzamel uw hooivorken en fakkels nog niet, peasants, eerst een luisterend oor graag.

Haber-wie, publieke wat?

Onder het mom van “vroeger was alles beter”, zo was democratie dat in haar begindagen ook. Cosy cafés en sussende salons vormden het toneel voor geanimeerde praatjes over kunst, literatuur en zelfs politieke en sociale problematiek. Deze setting, met als enig geldende regel de kracht van het woord, is wat de Duitse filosoof Jürgen Habermas omschreef als de “publieke sfeer”. Discussies zijn hier vrij van enig machtsvertoon, en zijn gericht op wat Habermas definieert als het “communicatief handelen”; het bereiken van een consensus, enkel en alleen omwille van die consensus. De bedwelmende dampen van de pas uitgegoten koffie zijn de enige waas die tussen de gesprekspartners staat.

Dit idyllische tafereel geraakte volgens Habermas echter in verval door de opkomst van het kapitalisme en de daarmee gepaard gaande concurrentiedrang. Communicatief handelen slaat om in doelrationeel handelen, waarin subjecten als object worden aangewend met winst op het oog. De stem van het individu wordt gereduceerd tot een stem van politieke kleur, die niet de nuance krijgt die het verdient. De gemeenschap verstart als het ware tot maatschappij.

Nieuwe media houden voor velen de mogelijkheid om die lacune in de publieke sfeer op te vullen en de reeds bestaande democratie verder te versterken; vooral het internet met de gepaard gaande technologieën kan immers de veelstemmigheid, eigen aan een diverse bevolking, op adequate wijze reflecteren. Ze stimuleren namelijk persoonlijke expressie en politiek activisme (Papacharissi 2002) en creëren dialoog niet op het niveau van vertegenwoordigers, maar van de bevolking zelf. Een succesrecept, zo lijkt het wel.

Democratie dit dat

Democratie begint met een zo groot mogelijk publiek bereiken. Dat het internet een zeer toegankelijk medium is, draagt nog meer bij aan haar taak als nobele kruisvaarder. Veel Westerlingen hebben immers een directe toegang tot Google, Facebook en een schat aan adorable kattenfilmpjes; Volgens MarketingTribune.nl kunnen we 68% van de Europeanen definiëren als internetgebruikers. Niet slecht, als je weet dat het gemiddelde op mondiale niveau slechts de helft bedraagt. Ook Facebook, het walhalla voor afwijkende meningen over politieke thema’s en een foto van je sushi lunch die je net postte, en andere sociale media zijn populair onder Europeanen; een 40% van de gehele Europese populatie is alvast te vinden op één van de sites. Koplopers in de sociale media zijn echter de Scandinavische landen en Malta. Deze degelijke toegang tot het politieke en sociale debat dat op het internet kan ontstaan reflecteert alvast meer democratie en nuance dan de aanmodderende discussies van volksvertegenwoordigers.

Het internet vervaagt bovendien grenzen. De machtsvrije communicatie die floreerde in de dampende koffiehuizen waar Habermas het over had is met het internet aan een sterke revival toe. Overheidsinstanties stappen van hun verhoogje en benaderen het plebs met zogenaamde e-governments; de regering opteert hiermee voor een open houding naar het volk toe en deelt informatie over het politieke verloop in verleden, heden en toekomst (Papacharissi 2002). Ze stelt zich bovendien transparant op in het maken van belangrijke beslissingen en betrekt eveneens de burger zelf hierin. Ook de bevolking komt los uit zijn onderdrukte, monddode positie en neemt het heft in handen via blogs en discussiefora. Dit creëert een soort publieke sfeer waarin de grens tussen regering en bevolking langzaamaan geneutraliseerd wordt.

Het vervagen van grenzen gebeurt echter ook geografisch; in een wereldbeeld van toenemende globalisering moet ook de burgerinspraak aangepast zijn aan continentale en mondiale organisaties zoals de EU en de NAVO. Het internet brengt dan mensen van verschillende gender, origine, sociale en economische achtergrond samen in een utopische cyberspace. Bovendien is anonimiteit in veel gevallen gegarandeerd, wat de drempel tot deelnemen aan politieke discussies enigszins verlaagt.

Een verborgen elite

Toch veronderstelt de virtuele salon van het internet niet geheel Habermas’ natte droom van een revival van de lang verloren publieke sfeer. De zo gewenste democratie herbergt immers een impliciet elitarisme, zowel op micro- als macroniveau. Volgens Jankowski en Van Selm (2000) worden discussies over politieke en sociale problematiek nog steeds gedomineerd door een elite, die de genuanceerde stem van de minderheden enigszins uitwist. Hoewel het internet dus een nieuwe virtuele plaats biedt voor politieke interactie, transformeert het medium steeds meer in een elektronische kopie van de ondemocratische realiteit.

Ook op een algemener niveau valt het internet ten prooi aan het kapitalisme en de concurrentiedrang waardoor Habermas’ concept van de publieke sfeer in verval geraakte. Veel websites zijn immers niet enkel gericht op de nobele taak om een stem te geven aan het volk, maar op puur winstbejag. Facebook, wordt overstelpt door reclame, zoekmachines als Google rangschikken hun zoekresultaten volgens de best betalende adverteerders, … Verder blijkt the world wide web gedomineerd te worden door een select groepje lucky few; volgens cijfers van Business Insider UK gebeuren nog steeds meer dan 92% van de zoekacties met Google, zoekmachine der zoekmachine. Google blijkt eveneens kampioen te zijn in voornamelijk mobiele reclame en browsergebruik met Google Chrome. De overgrote meerderheid van de internetgebruikers opereert dus binnen het imperium van Google en dus ook volgens die regels. Kostbare stemmen gaan verloren door bevooroordelende algoritmes, zoekresultaten zijn gerangschikt volgens dollars, … Koffiezaakje met de K van Kapitalisme.

(H)Activisme

Iedere internetgebruiker opereert bijgevolg in een systeem, dat zowel op micro- als macroniveau beïnvloed is door concurrentiedrang en winstbejag. Het internet ontsnapt dus ook niet langer aan de destructieve gevaren van het kapitalisme, dat ook aan de basis lag van de ondergang van Habermas’ oorspronkelijke publieke sfeer. Echt activisme kan dus maar plaats vinden als het zich tegen dat overheersende, verborgen systeem keert. Betekent dit dat we allemaal maar beter Anonymousmaskers opzetten en wanhopig trachten binnen te geraken op government websites? Nee, maar bewust zijn dat onze meningen nog steeds opereren binnen een netwerk dat we trachten te bevechten, dat brengt ons een hele stap verder.

Ja hoor, ik beloof het. Ik ben mij er ook van bewust dat ik dit INGSOC betoog op een WordPress website zette. Sue me.

Bronnen

Jankowski, N. W. & van Selm M. (2002). The Promise and Practice of Public Debate in Cyberspace, in K. Hacker and J? Van Dijk (eds) Digital Democracy: Issues of Theory and Practice, pp. 149-65. London: Sage.

Papacharissi, Z. (2002). The Virtual Sphere: The Internet as a Public Sphere. New Media & Society, 4(1), 9-27.

Raymaekers, B. (2012). Ethiek, De Basis. Leuven: LannooCampus.

http://uk.businessinsider.com/heres-how-dominant-google-is-in-europe-2014-11?r=US

Advertisements

One thought on ““And they call it democracy”: het verborgen elitarisme van uw muisklik

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s